~Kolęda OnLine~

KOLĘDY BOŻONARODZENIOWE

 

Obchodzone na całym świecie Święto Bożego Narodzenia zainspirowało więcej utworów muzycznych niż jakiekolwiek inne święto chrześcijańskie. Prezentujemy więc popularne kolędy z różnych krajów. Narodził nam się Chrystus, a zatem radujmy się!

 Kolędy przypuszczalnie mają swoje korzenie w tańcu, który od wieków służy człowiekowi do okazywania radości i z którym często łączy się śpiew. Na takie pochodzenie kolęd wskazuje ich starofrancuski źródłosłów (carole, czyli „taniec w koło”) - choć w języku polskim słowo kolęda pochodzi Od łacińskiego calendae, czyli pierwsze dni rniesi4ca. Muzyka stopniowo wypierała taniec i radosne utwory zaczęły przenosić się z kościołów do domów i przekształcać się w znane nam dziś wszystkim kolędy.

 Jedną z pierwszych okazji do śpiewania kolęd były prawdopodobnie szopki ustawiane w kościołach przez św. Franciszka z Asyżu (1182-.12 26), który nauczał historii o narodzinach Zbawiciela za pomocą figur i żywych obrazów, gdyż niewiele osób w tym czasie umiało czytać i pisać. Dało to początek pieśniom opiewającym narodziny Chrystusa, które szybko stały się nieodzowną częścią świątecznego rytuału.

 Początkowo słów kolęd nie spisywano, przekazując je sobie ustnie. Pierwszy istniejący drukowany zbiór kolęd, opracowany przez Wynkyna de Worde, pochodzi z roku 1521.

1.      Come All Ye Faithful

 Pójdźcie, o wierni  
W triumfie i z radością  
Pójdźcie, ach pójdźcie do Betlejem...

 Słowa i melodia tej angielskiej kolędy pochodzi z XVIII wieku. Wyraża ona wszechogarniającą radość z narodzin Chrystusa i wzywa wszystkich wiernych, aby udali sic do Betlejem złożyć hołd „Królowi Anielskiemu”. Kolęda zwraca się także do aniołów, polecając im, aby śpiewali w uniesieniu na chwałę Panu, składając dzięki za przyjście Zbawiciela.

2.      In Dulci Jubio

 W najsłodszej radości  
Czego Panu oddamy...

 W tej starej, pochodzącej z początku XV w. kolędzie język angielski przeplata się z łaciną. Kolęda głosi chwałę przybywającego w niebiańskim blasku Zbawiciela i wzywa do oddania Mu czci. Napisana została w Niemczech, ale szybko stała się popularna w innych krajach europejskich. Legenda głosi, ze aniołowie śpiewali ją XIV-wiecznemu mistykowi Heinrichowi Suso. 

3.      Mędrcy Świata, Monarchowie

 Mędrcy świata, monarchowie, dokąd się  spieszycie  
Powiedzcie nam, Trzej Królowie, chcecie widzieć Dziecię?

 Ta polska kolęda opowiada o Trzech Królach, spieszących do ubogiej stajenki betlejemskiej, gdzie narodził się Jezus - pan bez tronu i berła. Królowie dowiadują się o niebezpieczeństwie, jakie Mu grozi. Kolęda kończy się jednak optymistycznie, obiecując Dzieciątku uwielbienie całego świata.

4.      Stifle Nacbt, Heilige Nacht

 Cicha noc, święta noc pokój niesie ludziom wszem,  
A u żłóbka Matka Święta czuwa sama uśmiechnięta Nad Dzieciątka snem..

 Cicha noc to prawdopodobnie najpopularniejsza kolęda na świecie. Napisana została przez Franza Xaviera Grubera w stylu XVIII-wiecznej niemieckiej pieśni bożonarodzeniowej (Weihnachtslied), ale przetłumaczono ją na wiele języków. Opisuje wzruszającą scenę nocnego czuwania Marii i Józefa przy śpiącym w stajence małym Jezusie. Z nadejściem poranka pasterze dowiadują się od aniołów o narodzinach Zbawiciela. Zarówno słowa jak i melodia przywodzą na myśl kołysankę śpiewaną dzieciom do snu.

5.      God Rest Ye Merry Gentlemen

 Porzućcie troski, mili panowie, niech Bóg odpędzi wasze lęki  
Pomnijcie, że narodził się dziś Chrystus Zbawiciel...

 Ta stara angielska kolęda oddaje radosny i pełen podniecenia nastrój świątecznego zgromadzenia. „Mili panowie” otrzymują „radosną nowinę”, że narodził się Chrystus, który zbawi nas wszystkich od mocy Szatana. Rytmiczna melodia podkreśla radość przesłania.

6.      Personent Hodie

 Śpiewajmy dziś z całego serca  
Śpieszmy w radości uwielbić Pana

 Ta łacińska kolęda w wykonani Chóru Katedry Canterbury z 1981 r napisana została pod koniec XVI w. Muzykę do niej skomponował Gustav Halst (1874-1934) w 1924 r. Kolęda opowiada o Trzech Królach spieszących do stajenki, aby uklęknąć przed Jezusem i ofiarować Mu dary – mirrę, kadzidło i złoto. Narodziło się Dziecię, którego ulękną się nawet moce piekielne.

7.      Jezus Malusieńki

 Jezus malusieńki leży nagusieńki  
Płacze z zimna, nie dała Mu matusia sukienki

 Tą polska kolęda bardzo plastycznie przedstawia ubóstwo stajenki, gdzie narodził się Jezus. Maria nie ma kolebeczki, poduszeczki ani nawet ubranka dla syna. W stajence jest zimno, a ona może tylko okryć Go sianem i zdjętą z głowy chustką. Taki obraz nowonarodzonego Jezusa i Jego matki przedstawia ich oboje w bardzo ludzkim wymiarze - cierpienie dosięga ich tak samo jak zwykłych śmiertelników.

8.      Il Est Ne Le Divin Enfant

 Na ziemi narodziła się Boża Dziecina  
Powitajmy śpiewem Chrystusa Zbawiciela

 Tą stara francuska kolęda opowiada o spełnionej przepowiedni. Przez cztery tysiące lat świat oczekiwał na narodziny Chrystusa ł związaną z tym wydarzeniem radość.  Dzisiaj nareszcie nadszedł ten wielki moment i możemy świętować przy dźwięku oboju i kobzy, przepełnieni podziwem dla doskonałości nowonarodzonego Dziecięcia.

9.      Hark The Herald Angels Sing

 Słuchajcie jak śpiewają aniołowie  
Na chwałę nowonarodzonemu Królowi

 Ta angielska kolęda, z muzyką słynnego kompozytora Feliksa Menelssohna (1809-1847) to triumfalna pieśń ku chwale Jezusa – „nowonarodzonego Króla”. Kolęda wylicza, ile dobra przyniesie Jego panowanie: nowy Król naprawi wszelkie zło i pozwoli nam odrodzić się w nowym, lepszym świecie Grzesznicy się nawrócą i szczęście stanie się udziałem wszystkich śmiertelników.

10.  Wśród Nocnej Ciszy

 Wśród nocnej ciszy głos się rozchodzi  
Wstańcie pasterze, Bóg się wam rodzi

 Ta polska kolęda opowiada, jak pewnej cichej nocy dał się słyszeć głos, oznajmiający nowinę o narodzinach Chrystusa w Betlejem. Kolęda wzywa pasterzy, aby spieszyli do stajenki powitać Go i oddać Mu cześć jako Bogu. Podobnie jak we francuskiej kolędzie Il Est Ne Le Divin Enfant, także tu jest mowa o czterech tysiącach lat, przez które czekano na Jego nadejście. Poszukiwania proroków i królów nareszcie dobiegły końca.

11.  A La Nanita Nana

 Nana, nanita nana  
Księżyc już zasnął na niebie

 Ta kołysanka nie jest wprawdzie kolędą w ścisłym znaczeniu tego słowa, ale w Hiszpanii często można ją usłyszeć w okresie świąt Bożego Narodzenia. Pochodzi z Andaluzji, gdzie matki do dziś śpiewają ją swym dzieciom do snu. Można ją także znaleźć wśród starych hiszpańskich pieśni, które zebrał i wykorzystał w swych wierszach Federico Garcia Lorca (1898-1936) - wybitny hiszpański poeta i dramaturg.

12.  Ding Dong, Merrily On High

 Bim-bom, radość na wysokościach  
W Niebie dzwony biją

 Ta kolęda napisana została w XVI w. we Francji i początkowo służyła jako muzyka do nauki tańca. Jej rytmiczna melodia, w której słychać dzwony obwieszające radosną nowinę szybko zadomowiła się w tradycji bożonarodzeniowej. W kolędzie pojawia się łaciński zwrot Gloria In Exelsis („chwała na wysokości”) z dodanym hebrajskim słowem Hosanna, które wyraża podziw i uwielbienie.

13.  Lulajże Jezuniu

 Lulajże Jezuniu, moja perełko  
Lulaj, ulubione me pieścidełko

 Ta piękna polska kolęda napisana została na wzór kołysanki, którą mogłaby śpiewać każda matka, kołysząc swoje dziecko do snu. Mały Jezus płacze, gdyż jest Mu zimno i jest zmęczony. Maria zwraca się do Niego słowami pełnymi miłości i czułości - nazywa go „swoją perełką pieścidełkiem, najpiękniejszym świata kwiateczkiem”. Prosi Go, aby przestał płakać i obiecuje Mu wszelkie pociechy.

14.  Oj Maluśki, Maluśki

 Oj, maluśki, maluśki, maluśki kieby rękawicka  
Albo li tyz jakoby, jakoby kawalecek smycka...

 Ta śpiewana gwarą polską kolęda daje wyraz zdziwieniu, że Jezus porzucił wygodne życie w niebie i zstąpił na ziemski padół, gdzie zamiast niebiańskich przysmaków i śpiewu „przecudnych janiołów” czeka Go bieda i głód. Jego matka nie będzie mogła zapewnić Mu dobrobytu, jaki miałby w niebie, skąd przecież jego „tatuś kochany" Go nie wyganiał. Kolęda przynagla wszystkich, aby grali i śpiewali na pocieszenie Dziecinie, którą czeka tak trudne życie.

 Materiał pochodzi z okolicznościowego wydania "Świata Wiedzy" poświęconego Świętom Bożego Narodzenia. Opisane kolędy znajdują się na płycie CD, dołączonej do wydawnictwa.

 

Kolęda OnLine

1999 - koleda@kdm.pl